Kaderin Çarkı

Hepimiz geleceğimizi merak etmişizdir; ne olacağımızı, kiminle evleneceğimizi, nasıl öleceğimizi… İnsanoğlu çok eskilerden beri bu merakını gidermek için çeşitli kehanet yöntemleri denemiştir ve bu yöntemler de kültürlere göre farklılık göstermektedir. Şimdilerde bizim ülkemizde geleceğimizi öğrenmek için tarot, kahve falı, su falı, astroloji vb. gibi yöntemlere başvurulmaktadır. Bu yazımda tarot destesinin Büyük Arkana’sında yer alan Kader Çarkı hakkında konuşacağım.

Tarot’un yaratılışı hakkında değişik teoriler olmasına rağmen sembollerin Mısır kökenli olduğu düşüncesi daha genelgeçerdir. Aşina olduğumuz tarot destesinin çok benzerine Orta Çağ’da rastlarız ve bunun bir kart oyunu olarak kullanıldığını öğreniriz. Şimdilerde hepimizin bildiği bir kehanet yöntemi olarak kullanılan ve kabul gören tarot’u Dr. Arthur Edward Waite, yıllarca süren çalışmalarıyla düzenlemiştir. 78 adet karttan oluşan destede 22 adet Büyük Arkana ve 56 adet Küçük Arkana kartları vardır. Küçük Arkana’da maddi dünya ön plandayken Büyük Arkana kartları daha manevi dünyaya hitap eder.

Büyük Arkana’nın 10 numaralı kartı olan Kader Çarkı; şans, ilerleme ve ilerleme arzusu, kadersel döngü, doğru zaman, beklenmedik gelişmeler gibi temalar üzerinde durur. Açılım konusuna ve durduğu pozisyona göre daha fazla anlamlar da kazanabilir. Kartın dört köşesinde bulunan varlıklar sabit burçları (aslan, akrep, kova, boğa) temsil eder. Çark döndükçe herkes her burcu deneyimlemelidir. Ortadaki pusula gibi resmedilen çark ise bizim ruh döngümüzdür. Bu kart aslında çok ilginçtir çünkü her ne kadar şans kartı olarak bize tanıtılsa da çark dediğimiz şey dönen bir şeydir. Eğer biz kendimizi çarkın en aşağısına konumlandırırsak o döndükçe elbet en üste çıkacağız, fakat yine döndükçe en aşağı düşeceğiz. Acaba bu kart bize hem dünyada hem de ruhsal olarak iniş ve çıkışlarımızın olacağını mı söylemekte?

Bu kartı daha yakından tanımak için Helenlere ve Romalılara bakabiliriz. İlk önce Kader Çarkı, İngilizce’de Wheel of Fortune olarak geçmektedir. Yani Farsça ve Arapça kelimelerinin birleşimi olan “çarkıfelek”tir. Romalılar buna Latince’de rota Fortunae (Fortuna’nın tekerleği) demişlerdir. Helenlerin bunun üzerine farklı kullanımları vardır: Makalesinin tam halini bulacağım diye beni uykusuz bırakan sevgili David M. Robinson’ın 1946’da yayımladığı “The Wheel of Fortune” çalışması, Helenlerin çarkıfeleğine açıklık getirmek üzerinedir. Bana göre ilk başta zorlama kanıtlar ortaya sunsa da özünde aynı fikirde olduğum bir çalışmadır. Robinson, rota Fortunae kavramının ilk önce Helenlerden çıkmış olabileceğini iddia eder ve sıklıkla κύκλος (çark, tekerlek, çember) ile τύχη (talih, kader) kelimelerinin geçtiği belli bazı metinlerle kanıtlama yoluna gitmiştir.

Şansla bağlantılı olduğu düşünülen Helen çarkıfeleği kumarla da ilişkilendirilmiştir. Bunun yanı sıra hayatta inişlerin çıkışların olabileceği de anlatılmaktadır. Her ne kadar Kader ve Şans Tanrıçası olan Tyche ile bağlantısı olduğu düşünülse de Nemesis’i de unutmamak lazım.

Nemesis, ölçüsüzleri cezalandıran öç tanrıçasıdır. Genelde gereksiz masraf yapan, ihtişamlı hayat süren, çok çabuk yüksek mevkilere atanmış kişiler Nemesis’in gazabına uğrar. Benim fikrime göre Kader Çarkı’nı, Nemesis’e atfetmek daha mantıklı. Başta da belirttiğim gibi çarkın neresindeysek biz aşağıya da yukarıyı da görüyoruz. Ölçüsüzlük de buradan başlıyor: yukarıya çıktığımızda aynı şekilde yukarıya doğru devam edeceğimizi düşünürüz ve aşağıya hiç bakmayız, sarhoş olmuş bir şekilde daha fazlasını bekleriz. Lakin Nemesis burada çarkı durdurmaz ve döndürmeye devam eder, böylece hızlıca düşüşe geçeriz.

Ölçülü olmak, fazlanı ihtiyacı olana vermek yani ağırlıklardan kurtulmak bizim düşüşümüzü engeller veya yumuşatır. Ki Nemesis’in de bizden beklediği budur.

Tyche’nin Roma mitolojisindeki karşılığı olan Fortuna’nın da Nemesis’le benzerliği vardır ve hatta rota Fortunae kavramı kazanması bu yüzden olabilir çünkü Fortuna da iyi talihi verdiği gibi kaderin ilerlemesinden, çarkın çevrilmesinden sorumludur. Antik yazarlar genelde bu kavramı büyük devlet adamlarının ölçüsüzlüğüne uyarı olarak kullanmışlardır.

Tekrar tarot’a dönelim: Rezan Kiraz ile Metin Kiraz’ın 2009 yılında bastıkları “Astrolojik Tarot Sırları” kitabında Kader Çarkı kartı oldukça detaylı anlatılmıştır. Onlar sayesinde biz bu dört sabit burcun sol üsttekinin kova, sağ üsttekinin akrep, sol alttakinin boğa ve sağ alttakinin aslan olduğunu, çarkın üzerindeki Sfenks’in ölümsüzlüğü simgelediğini, aşağıya doğru süzülen yılanın kötülük tanrısı Set olduğunu ve çarkı alttan tutan Hermanibüs’ün (Hermes-Anubis) yeraltı yaşamını ve reenkarnasyonu simgelediğini öğrenmekteyiz. Bunların yanı sıra Kirazlar, çarkın üzerindeki harfler üzerine de konuşmuşlardır: İbranice olan harflerin “Y-H-V-H” Latin harflerine karşılık geldiğinin bunun da tanrıyı belirttiğini aktarır. Ayrıca “T-A-R-O” şeklinde bulunan harflerin tıpkı bir anagram gibi okunmaya başladığı yöne göre farklı ve ezoterik anlamlar içerdiğini fark ederiz. Yazarların emeğine daha fazla haksızlık etmek istemediğim için hepsine değinmeyeceğim ama çarkı alttan okumaya başladığımızda “R-O-T-A” kelimesini ortaya çıkarabiliyoruz.

Kitap, Kader Çarkı’na “yeni bir dönemin başlangıcı” ve “ekilenin biçilmesi” anlamlarını eklemiştir ki ben bu anlamlarını nadiren kullanırım. Bu kart karşıma ne zaman düz pozisyonda çıksa kaderin yolunda olduğu, doğru yolda ilerlendiği, işlerin tıkırında gittiği, hayırlı olayların yaşanabilecek olması üzerine dururum. Ters pozisyonda çıktığında da şanssızlık, bir durumun beklenmedik zamanda veya çok geç gerçekleşmesi şeklinde yorumlarım, fakat artık ölçülü davranmak üzerine bir uyarı kartı olarak da görülebilir. Hepimizin Kader Çarkı’nın düz açılması dileğiyle… ut praecipites regum casus Fortuna rotat. (Sen. Ag. 71.)